Luisteren naar je pen ©
creatief dagboekschrijven met Christine de Vries

Interview gepubliceerd in Schrijven Magazine febr/mrt 2009 

Zo nu en dan steekt een nieuwe cursusvorm de kop op. Een van de nieuwste loten aan de stam is ‘Luisteren naar je pen’ de cursus creatief dagboekschrijven van Christine de Vries van Shodo. Willem Jansen ging langs bij de initiatiefnemer. ‘Het gaat om het schrijfproces en niet om het product.’

In Nederland heeft een aantal grensoverschrijdende schrijfcursussen groot succes. Bijvoorbeeld die van Hella Kuipers die cursussen aan huis geeft in Leeuwarden en omgeving, of de methode van Soumya Koning, die de cursist via allerlei creatieve oefeningen uitdaagt om grenzen te 'overschrijven'. En nu is er dan de cursus Creatief dagboekschrijven ‘Luisteren naar je pen’, waar zoveel belangstelling voor is, dat er inmiddels een hele school uit is voortgekomen. De cursus is ook overal: in Egmond, in Hardewijk, in Nieuwerkerk aan de IJssel, en in Alkmaar - om maar een paar van de plaatsen te noemen waar de cursus creatief dagboekschrijven wordt gegeven. Het blijkt een regelrechte hit 'voor mensen die willen schrijven over zichzelf en de wereld waarin wij leven'. Sinds de begindagen van het ‘creatief schrijven’ heeft een cursus zich niet zo snel over Nederland verspreid.
Het begon allemaal in Alkmaar. Of liever gezegd: in het hoofd van schrijfdocente Christine de Vries van Shodo. Zij is de grondlegger van deze nieuwe schrijfmethode, die ervan uitgaat dat je tijdens het dagboekschrijven alleen of in een groep leert ontdekken wie je was, en wie je bent.
Christine ontdekte het samen dagboekschrijven in Amerika: ‘In 1991 ging ik in Amerika wonen. Daar maakte ik kennis met het fenomeen schrijfgroepen, waar ik met veel plezier zelf aan deelnam. Samen schrijven gebeurt in Amerika op grotere schaal dan hier. Het schrijven staat daarbij centraal, er wordt niet naar een product toe gewerkt. In de VS heb ik vele cursussen gevolgd over het schrijven van levensverhalen en dagboeken schrijven.  In 1993 begon ik daar toen zelf cursussen in creatief dagboekschrijven te geven.’
Toen ze in 1996 terugkeerde naar Nederland, miste ze het contact dat ze met de mensen in de schrijfgroepen had ten zeerste. ‘Ik wilde weer samen schrijven. Ik volgde onder meer een schrijfcursus van  José Franssen, daarna ben ik in 1997 weer begonnen met het leiden van schrijfgroepen. Dat was nog niet makkelijk omdat ik lang uit Nederland was geweest, maar met behulp van advertenties en mond-tot-mondreclame kwam het toch op gang.’
 
Toeschrijven
De kern van Shodo’s methode is het dagboekschrijven - iets wat velen al dagelijks deden of doen: schrijven in de intiemste sfeer. ‘Mensen schrijven dagboeken in de moeilijke periodes van hun leven,’ zegt Christine de Vries. ‘Dat is het van je afschrijven, dat werkt als je het met enig beleid doet, dan kun je lucht geven aan je gevoelens. Belangrijk is dat je de balans behoudt, niet alleen over de zware dingen schrijft ook de lichte kanten boven laat komen.’
Volgens De Vries kun je het dagboekschrijven ook gebruiken voor andere doeleinden. ‘Ik noem dat naar je toe schrijven. Door te spelen met taal zorg je voor een creatieve stroom die je andere benaderingen van je situatie, oplossingen voor je problemen, of kansrijke ideeën geeft.’
Bij het leiden van schrijfgroepen gebruikte De Vries de ervaring en kennis die ze in Amerika had opgedaan. ‘Gaandeweg ontstond uit mijn eerste cursus Write from the heart die ik daar had gegeven mijn meerdaagse cursus Luisteren naar je pen, waarmee ik in 2001 startte.’ De naam van de cursus heeft De Vries inmiddels vastgelegd. ‘Na de cursus kunnen mensen mijn gecertificeerde training volgen, die zich richt op creatief dagboekschrijven.’
In de cursussen gaat het om de ruwe versies, vertelt ze. ‘De cursisten mogen hun teksten niet verbeteren. Het gaat niet om een perfecte tekst schrijven, het gaat om het schrijven en zelf betekenis geven aan eigen teksten. Ik geef ook geen commentaar en corrigeer niets, alles is goed wat ze schrijven. Ik geef wel suggesties en handvatten.’

Zelf begon Christine de Vries al heel vroeg met schrijven: ‘Toen ik klein was, kreeg ik een dagboek met een slotje. Langzamerhand vond ik het steeds leuker om er in te schrijven.’  Ze schrijft nog steeds in een dagboek. ‘Niet elke dag, maar wel vaak, meerdere keren per week. Meestal komt de wil vanzelf en dan is het ook fijn om er in te schrijven.’
Ze schrijft niet met het oogmerk om te publiceren, maar wil toch ook niet dat het verloren gaat. ‘Daarom heb ik bepaald dat mijn dagboeken uiteindelijk naar het IAVV (International Archief van de Vrouwenbeweging, www.iiav.nl) in Amsterdam gaan. Daar is een archief voor egodocumenten van vrouwen. Ik wil dat al mijn dagboeken er heen gaan; ze geven een beeld van mijn leven als vrouw gedurende een lange tijd. Misschien is daar in de toekomst belangstelling voor.’
De Vries leert haar cursisten dat het schrijven ze iets oplevert. ‘Dat ze al schrijvend van alles kunnen oproepen. Dromen, herinneringen, fantasieën, wensen, ervaringen en oplossingen voor hun problemen.’ Met verschillende opdrachten (dialoog, cascade, associatie en haiku) laat ze zien hoe je andere informatie over jezelf naar boven kunt halen. ‘Ik leer ze ook allerlei schrijftechnieken, maar dat is niet het voornaamste doel van de cursus. Daarin verschillen mijn cursussen ook sterk met die van andere schrijfscholen. Ik richt me op het schrijfproces. Ik leer de cursisten zonder beperkingen over zichzelf te schrijven.’

Regels
De Vries hanteert bij elke cursus enkele vaste regels (zie kader), waaronder dat je geen commentaar op het werk van een ander geeft. ‘Dat is best moeilijk; de cursisten moeten leren te luisteren, niet ondertussen bezig te zijn met het formuleren van een commentaar. Ze hoeven enkel aandachtig te luisteren. Daar moeten ze erg aan wennen, dat ze er niets van hoeven te vinden van wat ze horen.’
In het begin zijn mensen huiverig om hun ruwe verhaal voor te lezen. Het is immers in het beginstadium verre van gepolijst en soms springen ze van de hak op de tak. Bovenal is het persoonlijk - zeer persoonlijk. ‘Dat anderen het wel durven trekt ze over de streep. Dan merken ze dat voorlezen wat je geschreven hebt belangrijk is: je voelt dan wat je hebt geschreven, het krijgt betekenis en duiding.’
Het gaat er De Vries om dat er ruimte gecreëerd wordt waarin de cursisten alles kunnen opschrijven en voorlezen. ‘De een vindt het leuker dan de ander, maar nog nooit is er iemand bij me die om die reden heeft afgehaakt. Ze blijven aan de gang door wat ze zelf ontdekken, al schrijvend vinden ze hun creativiteit, daardoor krijgen ze ook plezier in het schrijven.’
Veel cursisten gaan na Luisteren naar je pen verder met schrijven, in kleinere groepjes of ze komen naar vervolg cursussen. ‘Het vuurtje is dan aan zeg ik dan maar. Ze blijven aan de gang met schrijven door de ontdekkingen die ze hebben gedaan. Ze wikkelen hun bolletje wol af, leren zichzelf beter kennen.’
De deelnemers aan de cursussen van Shodo zijn voornamelijk vrouwen tussen de 40 en de 60. ‘Jonge mensen komen er niet veel, ik denk omdat die minder behoefte hebben aan terugblikken. Ik geef ook cursussen expliciet voor vrouwen, met alleen vrouwen is prettig werken. Vrouwen onderling praten makkelijk en genieten ervan. En ze durven onderling voor te lezen.’
De cursussen vinden plaats in kloosters, maar ook in cafés. Een cursus met een groep mannen lijkt haar heel interessant, maar: ‘het is heel moeilijk er genoeg bij elkaar te krijgen.’

Wilde geest.
De Vries ook zelf veel geleerd van boeken die over de procesmatige kant van het schrijven gaan. Ze noemt Wild Mind en Writing down the bones (in het Nederlands verkrijgbaar als: Zen en de Kunst van het Creatieve schrijven) van Natalie Goldberg en de Artist’s Way van Julia Cameron. ‘Van Paulo Coelho, The Alchemist, bewonder ik vooral de eenvoud van zijn woorden en zijn verhalen. Vonne van der Meer kan heel beeldend schrijven, niet-complex, ook weer eenvoudig. Het is misschien vreemd maar ik heb niets met de dagboeken van Hans Warren.’
Zelf heeft Christine meerdere boeken geschreven over dagboekschrijven. Dagboek als spiegel (uitgegeven bij A3 Boeken, besproken in Schrijven Magazine 4 van 2008), is een handboek voor dagboekschrijven vol instructies die aanzetten en inspireren tot het schrijven. ‘Op Fluisteringen van licht (A3 Boeken, een werkboek voor de advent- en kersttijd 2008-2009) ben ik ook trots, het kwam in september uit en het is nu uitverkocht, er zijn duizend van verkocht. Het is een werkboek met opdrachten die bedoeld zijn voor de advent- en kersttijd. Voor elke dag staat er een opdracht in die je in het boek kunt uitwerken.’ De zondagen zijn hierbij reflectiedagen waarbij je terug kijkt naar wat je die week geschreven hebt. ‘Feitelijk kijk je met dit dagboek terug naar het afgelopen jaar van je leven.’ Haar werkboek “Ruimte scheppen voor een nieuw begin” werkt op dezelfde manier. Dit werkboek richt zich op de veertigdagentijd voor Pasen 2009. (A3 Boeken)
Het schrijven van een nieuw boek begint bij De Vries met een leeg schrift. ‘Ik geef mezelf een aantal maanden de tijd om deze te vullen met fragmenten, invallen, titels van boeken die me inspireren en plaatjes. Dat worden vanzelf vele schriften.’
Als de tijd om is (‘ik moet echt een deadline stellen anders blijf ik maar schriftjes vullen’), zet ze de teksten over naar de computer. ‘Dan begint het ordenen en schuiven, het indelen in hoofdstukken en herschrijven.’

Spiritualiteit
Christine begeleidt, anders dan vele andere schrijfscholen en -docenten, geen talenten in hun weg naar een uitgeverij: ‘Dat doe ik niet, omdat ik daar geen ervaring mee heb. Wat ik hoogstens doe is mensen laten ontdekken dat ze talent hebben, verder ga ik niet.’
Ze denkt wel dat iedereen kan leren schrijven. ‘Maar daarmee onderscheidt hij zich nog niet van de rest die kan schrijven. Het gaat om een authentieke vorm vinden, iets origineels maken. Dat bereik je alleen met veel doorzettingsvermogen en toewijding.’
Niet iedereen heeft volgens haar de tijd of de fut om er zoveel in te stoppen. ‘Als ik naar POD-boeken kijk; veel van wat daar gepubliceerd wordt (elk boek is een prestatie, versta me niet verkeerd) lijkt op elkaar; het onderscheidt zich niet.’
Shodo timmert behoorlijk aan de weg. Het populaire magazine Happinez heeft de Shodo-cursussen van Christine al ontdekt. Ze vindt het goed dat haar dagboekschrijflessen  gekoppeld worden aan het begrip spiritualiteit. ‘Er is een grotere werkelijkheid. Creativiteit is iets heel wonderbaarlijks, dat je iets nieuws kan maken, vorm kan geven. En dat dat dan weer inspiratie geeft. Levenskracht is niet enkel iets fysieks, er moet meer zijn.’

De Vries geeft de driedaagse cursus Luisteren naar je pen: de basis voor het creatief dagboekschrijven. Middels een gecertificeerde training leidt ze mensen op zodat die op hun beurt de cursus kunnen geven.
Daarnaast geeft Christine de training SPIEGELSCHRIFT©  een interactieve training voor professionele begeleiders. In de training leren ze hoe ze schrijven kunnen gebruiken als creatieve interventie in hun werk met cliënten en als methodische vorm van reflectie op hun eigen professionele handelen en functioneren.

Cursusregels
Christine de Vries hanteert tijdens de cursus een paar regels;
- Je schrijft voor jezelf.
- Niet nadenken tijdens het schrijven anders komen er geen verrassingen
- Je besluit zelf of je de ruwe versie voor leest; het is niet verplicht.
- Je geeft geen commentaar op het werk van een ander.
- Iedere eerste versie is per definitie niet volledig of perfect
- Verbeter niets tijdens het schrijven, dat kan altijd op een ander moment

Onder de naam Shodo (Japans voor `de weg van het schrijven`) presenteert Christine de Vries haar creatieve dagboekschrijfcursussen, trainingen en supervisie, waarin niet het product, maar het creatieve proces centraal staat, met aandacht voor persoonlijke en spirituele groei en zingeving. Meer informatie is te vinden op www.shodo.nl